Dit is een voorbeeld van hoe een maandverhaal kan worden gepubliceerd. Feiten met een bronvermelding komen uit het Gedenkboek 75 jaar Z.Z. of de huidige website; gemarkeerde passages moeten nog worden aangevuld of gecontroleerd.
Van tjotters en kano's via de BM en de zelfgebouwde ZM-jol naar Optimisten, Splashes en 2.4mR's. Honderd jaar bootontwikkeling op één meer, en waarom de Zuidlaardermeerjol nooit een officiële klasse werd.
Wie de geschiedenis van een zeilvereniging wil begrijpen, moet naar de boten kijken. Elke generatie zeilers op het Zuidlaardermeer had haar eigen boten, materialen en technieken, en daarmee ook haar eigen wedstrijden en verhalen.
Een eeuw boten in zes stappen
- Tjotters en kano’sJaren twintig: de eerste bootjes in de geulen langs de oever. Wedstrijden met voorgift.
- BM en 16m²De eerste klasseboten op het meer. De BM-klasse bloeide direct na de oorlog; in 1957 ontstond een officiële 16m²-klasse op het meer met vijf boten.
- OlympiajolMidden jaren dertig kwamen de eerste Olympiajollen. In 1969 werd op het meer het Europees kampioenschap in deze klasse gevaren.
- ZM-jolDe eigen jol van het Zuidlaardermeer, ontworpen door Jan Spakman sr. en geschikt voor zelfbouw.
- Plakhout en polyesterFlits, Schakel, Spanker, Top, Finnjol en OK-jol: nieuwe klasseboten die het wedstrijdzeilen veranderden.
- VandaagVan Optimist en Splash voor de jeugd tot OK-jol, 2.4mR, Pampus en de houten klassiekers.
De Zuidlaardermeerjol
Na 1948 deed de ZM-jol zijn intrede, een ontwerp van Jan Spakman sr. De boot was snel en via de lattenbouwmethode goed te bouwen door handige doe-het-zelvers. Gezien door de bril van toen ging het “verschrikkelijk hard”. Met een genua-fok liep de jol nog sneller en planeerde hij volgens het Gedenkboek “dat het een lust was”.
ZZ stelde een eigen klassemeter aan en de ZM-jol werd de basis van de clubwedstrijden. Pogingen om de boot bij de noordelijke bond (NNWB) erkend te krijgen als officiële klasse, als opvolger van de teruglopende BM, liepen op niets uit. Het verweer van de bonden: de klasse was niet attractief genoeg en leek te veel op een O-jol met fok. In 1959 besloot ZZ de auteursrechten van de familie Spakman over te nemen.
ZM-jol in cijfers
- Na 1948 — introductie van de ZM-jol, ontwerp Jan Spakman sr.
- 7 schepen gingen op grote trailers naar wedstrijden op het Nannewijd bij Oudehaske.
- 36 schepen aan de start van de ZM-kampioenschappen in 1959.
- Meer dan 50 boten deden in de beste jaren mee aan de officiële kampioenschappen.
Bron: Gedenkboek 75 jaar Z.Z. (samengesteld door Henk Bruins, 2003).
Te verifiëren. Het Gedenkboek noemt op de ene plek 1958 als begin van de officiële kampioenschappen in de ZM-jol en op een andere plek 1959 als jaar van de eerste ZM-kampioenschappen. Welk jaar klopt, moet nog met het clubarchief worden nagegaan.
Plakhout verandert het spel
Het verdwijnen van de handicapklasse liep ongeveer gelijk op met de opkomst van de ZM-jol. Maar de echte omslag kwam met de plakhouten boten. Klassen als de Flits, de Schakel, de Spanker, de Top, de Finnjol en de OK-jol brachten eenheid in de vloot en landelijke wedstrijden binnen bereik. Ook dat is een reden dat de ZM-jol nooit landelijke erkenning kreeg.
Vierentwintig klassen op één meer
De huidige website noemt vierentwintig wedstrijdklassen die ooit een Nederlands kampioenschap op het Zuidlaardermeer hebben gevaren, of waarvoor de vereniging zo’n kampioenschap kan organiseren: van Twaalfvoetsjol en 2.4mR tot Optimist, OK-jol, Pampus, Valk, Vrijheid, Splash en Flits. Klassen met veel hoogte of diepgang kunnen op het ondiepe meer nauwelijks varen.
En de oude boten verdwijnen niet. Het Oud-Zeilend-Hout evenement beleefde op 21 en 22 juni 2025 zijn zestiende editie, in samenwerking met ZZ. Op het affiche staan onder meer de Larken, de 16m², de OK-jol, de ZM-jol, oude houten Olympiajollen, Finnjollen en Flying Dutchmen.
Gezocht: de laatste ZM-jollen
Bestaat er nog een ZM-jol, of een bouwtekening of meetbrief? De redactie wil graag een van de laatste exemplaren fotograferen en het verhaal van de eigenaar optekenen. [foto en verhaal eigenaar]
Lees ook
Meer verhalen
1925–1932
Ontstaan en thuishavens
Opgericht in de opkamer van een molenhuis
Op 28 juni 1928 werd in Kropswolde de Zeilvereniging "Zuidlaardermeer" opgericht. Een terugblik op de eerste jaren: tjotters in de geulen, limonade in kogelflesjes en een contributie van twee gulden vijftig.
Lees het verhaal
1932–1955
Ontstaan en thuishavens
Een hek in de sloot: van Klein Scheveningen naar De Leine
Ruim twintig jaar was paviljoen Klein Scheveningen de thuishaven van ZZ. Het begon met een hek dat in de sloot belandde en eindigde met een besluit dat met één stem verschil werd genomen.
Lees het verhaal
1953
Wedstrijden
De nachtwedstrijd van 1953
Een zomerse zaterdag, een onweersbui in de verte en een vereniging die besluit toch te gaan zeilen. Henk Fledderman legde vast hoe de jaarlijkse nachtwedstrijd van 1953 bijna slecht afliep.
Lees het verhaal